Proeftuinen Democratie en Burgerparticipatie

Onderdeel: rekenschap en verantwoording

Accountability, het geven van rekenschap, is een actueel thema. Maar het is moeilijk. Burgerjaarverslagen die burgemeesters uitbrengen vervullen een goede functie, maar trekken weinig aandacht. De burgerjaarverslagen geven weliswaar aandacht aan prestaties, maar het zijn meer administratieve lasten voor de interne organisatie geworden. De oogst van papieren verantwoording is nog vrij mager. Te vaak blijft het een papieren oefening.

In het project Rekenschap en Verantwoording zoeken wij naar een manier om interactie te krijgen over de verantwoording. Bovendien willen wij de verantwoording verbreden. Het grappige is dat iedere politicus weet dat je kunt vallen over gedrag, maar dat dat gedrag nooit echt besproken wordt. Wij willen daarom verantwoording over prestaties, maar ook over gedrag.

Vooralsnog denken we aan het experimenteren met 3 methoden voor een interactieve rekenschap, zoals:

- Burgerrecensie / visitatie: gebaseerd op het visitatieproces van woningcorporaties voeren actieve burgers een visitatie uit om te komen tot een burgerrecensie. Deze gaat over de ambities, het gedrag, de resultaten en de openheid van besturen. In Leeuwarden liet de gemeenteraad zich visiteren.

- Dag van verantwoording: een dag waarin de wethouders en de burgemeester met burgers en instellingen in gesprek zijn over de resultaten van het afgelopen jaar. Rotterdam experimenteerde hiermee.

- Testament/ politiek de rekening opmaken: een overzicht van de resultaten die het college van B&W heeft behaald van commentaar voorzien door burgers. De gemeente De Ronde Venen heeft ervaring opgedaan met het presenteren van een testament aan het eind van de collegeperiode.

Lokale proeftuinen

Gemeenten en andere maatschappelijke partijen kunnen zelf een proeftuin op dit terrein beginnen. Wij willen hen daarin ondersteunen met adviezen, werkconferenties en contacten. Projecten kunnen worden gemonitord en geëvalueerd door universiteiten en hogescholen die in het project deelnemen. Hiervoor worden afspraken op maat gemaakt.

Een van de zeven professionals die samen de Initiatiefgroep Democratisch Boeket vormen, ondersteunt en begeleidt de opzet van een proeftuin. Gedurende de duur van de proeftuin (die bij voorkeur wordt uitgevoerd in de periode tussen september 2008 en mei/juni 2009) worden voortgangsgesprekken gevoerd met de lokale initiatiefnemers en coördinatoren.

Zij brengen de trekkers van een proeftuin tevens in direct contact met een netwerk van (ervarings)deskundigen en meedenkers uit diverse gemeenten en organisaties. Twee keer per jaar wordt een werkconferentie georganiseerd waarin de ervaringen die worden opgedaan in de verschillende proeftuinen met elkaar worden vergeleken en uitgewisseld.

De gemeenten die deelnemen worden tevens betrokken bij de opzet van het Democratisch Keurmerk dat wij in de loop van 2009 ontwikkelen als toetspunt en inspiratiebron voor de gemeenteraadsverkiezingen van voorjaar 2010.

Wij vragen aan de gemeente die willen deelnemen een bescheiden bijdrage van € 10.000 (voor kleinere gemeenten is een ietwat lager bedrag bespreekbaar) en de inzet van een gemeentelijke coördinator/projectleider die het proeftuinproject samen met actieve bewoners van de grond wil trekken.

Hein Albeda is zelfstandig adviseur. Hij was gedurende zes jaren directeur van de Stichting Rekenschap die o.m. regelmatig onderzoek verrichtte naar de kwaliteit van burgerjaarverslagen en andere vormen van rekenschap en verantwoording afleggen. Daarvoor was hij werkzaam bij de Consumentenbond en als adviseur van politici in de Tweede Kamer en in de gemeenteraad.