Proeftuinen Democratie en Burgerparticipatie

Onderdeel: Burgers beoordelen en beslissen

Door Monique Leyenaar

Burgers worden gevraagd een oordeel te vellen over een voorliggend beleidsprobleem. Om te garanderen dat zoveel mogelijk verschillende meningen worden gehoord én om ervoor te zorgen dat burgers weloverwogen hun oordeel geven, kan een gemeente beslissen om een zogenaamde burgerjury in te zetten. In een burgerjury wordt een op toevalsbasis gekozen groep mensen één of meerdere dagen samengebracht om over een bepaald issue te delibereren, zowel in kleine groepen als plenair. De deelnemers ontvangen uitvoerige en niet bevooroordeelde informatie over het issue, hebben de mogelijkheid om met deskundigen of belanghebbenden (dit kunnen ook politici zijn) te praten en gaan dan onderling in discussie. De discussie wordt geleid door onafhankelijke gespreksleiders. Het is de bedoeling dat de groep door middel van discussie en overleg gaandeweg tot een eindoordeel komt. De uitkomst is een concreet besluit of aanbeveling voor College of gemeenteraad in de vorm van een juryrapport.

Het voordeel van de burgerjury is dat er voldoende tijd en mogelijkheden zijn om zich goed te informeren en dat er gezamenlijk gewerkt kan worden aan het oplossen van problemen. Ook van belang is dat burgers in het algemeen eerder bereid zullen zijn een besluit te accepteren wanneer zij zelf mee hebben gedaan aan het proces, dan wel door het besef dat zijzelf ook die beslissing hadden kunnen nemen, namelijk wanneer het lot van de ‘jury-duty’ deze keer op hen was gevallen. De media spelen dan ook een belangrijke rol om burgers die niet zelf in de jury zitten te informeren over het deliberatieve proces en de uitkomst ervan. Verder gaat er een vormend effect van uit. Meedoen aan een besluitvormingsproces en deel uitmaken van het afwegen van voor- en tegenargumenten, vergroot het draagvlak en de legitimiteit van besluiten. Tenslotte, vanwege het random karakter van de selectie voor de burgerjury, zullen vrouwen, migranten, ouderen, jongeren, rijken, armen, hoog- en laag opgeleiden, proportioneel deel uit maken van de jury.

Eind 2006 sprak een Amsterdamse burgerjury zich uit over een aantal scenario’s met maatregelen om de luchtkwaliteit van de stad te verbeteren. Leden van de burgerjury kregen schriftelijke (vooraf) en mondelinge informatie onder meer van deskundigen (GGD Amsterdam) en belanghebbenden (Milieudefensie Amsterdam en het MKB Amsterdam) en delibereerden in kleine groepen over die scenario’s. Aan het eind van de dag was bekend welke maatregelen de burgerjury prefereerde. Een opvallende uitkomst was dat deze burgers – in tegenstelling tot wat de Amsterdamse politici doorgaans denken - als groep niet tegen verhoging van parkeertarieven was als maatregel om de luchtkwaliteit te verbeteren. Voor de gemeente Amsterdam gold de uitkomst van de burgerjury als een zwaarwegend advies.

Lokale proeftuinen.

Gemeenten en andere maatschappelijke partijen kunnen zelf een proeftuin op dit terrein beginnen. Wij willen hen daarin ondersteunen met adviezen, werkconferenties en contacten. Projecten kunnen worden gemonitord en geëvalueerd door universiteiten en hogescholen die in het project deelnemen. Hiervoor worden afspraken op maat gemaakt.

Een van de zeven professionals die samen de Initiatiefgroep Democratisch Boeket vormen, ondersteunen en begeleiden de opzet van een proeftuin. Gedurende de duur van de proeftuin (die bij voorkeur wordt uitgevoerd in de periode tussen september 2008 en mei/juni 2009) worden voortgangsgesprekken gevoerd met de lokale initiatiefnemers en coördinatoren.

Zij brengen de trekkers van een proeftuin tevens in direct contact met een netwerk van (ervarings)deskundigen en meedenkers uit diverse gemeenten en organisaties. Twee keer per jaar wordt een werkconferentie georganiseerd waarin de ervaringen die worden opgedaan in de verschillende proeftuinen met elkaar worden vergeleken en uitgewisseld.

De gemeenten die deelnemen worden tevens betrokken bij de opzet van het Democratisch Keurmerk dat wij in de loop van 2009 ontwikkelen als toetspunt en inspiratiebron voor de gemeenteraadsverkiezingen van voorjaar 2010.

Wij vragen aan de gemeente die willen deelnemen een bescheiden bijdrage en de inzet van een gemeentelijke coördinator/projectleider die het proeftuinproject samen met actieve bewoners van de grond wil trekken.

Monique Leyenaar is sinds april 2006 hoogleraar Vergelijkende Politicologie aan de Radboud Universiteit van Nijmegen. Zij verricht in opdracht van het Ministerie van BZK onderzoek naar de ervaringen die worden opgedaan met burgerjury’s in Nederland. Zij heeft ook de ervaringen die zijn opgedaan met burgerjury’s in andere landen (bv. Engeland waar dit vrij gebruikelijk is) bestudeerd. Zij verricht onderzoek naar politieke participatie, de toegankelijkheid van politieke instituties en de kwaliteit van politieke besluitvorming