Proeftuinen Democratie en Burgerparticipatie

Onderdeel: Burgers bepalen zelf

door Joop Hofman

Cambio is letterlijk van de buurt, omdat Cambio in de buurt is ontstaan en gegroeid. Cambio is in 1994 ontstaan uit een bewonersinitiatief in de Driebergenbuurt en het Rode Dorp in Deventer. Gedreven door onvrede over het slechte onderhoud van de openbare ruimte heeft een groep buurtbewoners veegploegjes ingesteld. De ploegjes werden gevormd door jongeren uit de buurt. Zij kregen vanuit het wijkbudget een paar gulden wanneer zij wekelijks twee uur in de buurt gingen vegen.
De veegploegjes werden een begrip. Ook in andere delen van Deventer gingen veegploegjes aan de slag. Een goed begin vraagt natuurlijk om een goed vervolg. Wil je dat echt goed doen, dan moet er een serieuze organisatie worden gevormd. De buurtbewoners durfden dit aan en hebben de veegploegjes ondergebracht in een echt bedrijf met de naam Cambio. De mensen in de veegploegen werden in de loop der tijd vervangen door mensen die op basis van een activeringsregeling aan de slag gingen. Hetzelfde gebeurde in andere wijken waar bedrijfjes ontstonden.

De Cambio-organisatie is klein en compact. Er werken circa 70 mensen, waarvan het merendeel in de uitvoering.

Cambio lijkt aan de buitenkant veel op een groot veegproject. Niks is minder waar, ze zijn continu bezig met bewoners om grote en kleine acties te bedenken:variërend van winkels tot en met projecten voor trotse vrouwen. Illustratief is de Deventer Schoon Familie, een club met nu al 4000 leden, die allemaal schoon maken in de straat,buurt of stad.

Kolonisten van de Wijk komt ook uit Deventer, dat kan geen toeval zijn. Ergens is er een inspirerend klimaat aan de Ijssel. Komt dat misschien omdat er al 15 jaar met bewonersbudgetten wordt gewerkt?
In de Rivierenwijk (één van die 40 krachtwijken) waren bewoners het wachten moet op de gemeente en de corporatie. Ze maakten zelf een wijkvisie. Eerst keken gemeente en corporatie daar wat vreemd tegen aan maar al na 3 maanden waaide er een andere wind. Want de bewoners zijn met elkaar in gesprek gegaan. En niet 1x of 5x maar meer dan 40 gesprekken zijn er georganiseerd tussen allerlei groepen bewoners waarvan bijna niemand wist dat ze bestonden: de chinezen, de griekse balkanbewoners, de harleydavidsonboys, de soepgroep. Het mooie van Kolonisten van de wijk is dat elke bewoner zijn eigen groep kon bepalen en zo mee doen, gangmakers werden dat genoemd. Honderden bewoners hebben meegedaan en van de buurtcommissie van 2 mensen is er nu een gangmakerij van 44 gangmakers.

De visie is af en op een kampvuur uitonderhandeld met de wethouder en de corporatiedirecteur. 90% was wederzijds akkoord, voldoende om door te gaan. Inmiddels is de bewonersvisie de input voor het stedenbouwkundig plan geworden en hebben alle bewoners een meetlat (de 30 belangrijkste zaken uit de visie) om de wijkontwikkeling inhoudelijk te kunnen volgen of was het sturen?

Zorgcooperatie Hoogeloon

De naam zegt het al: een ‘ouderwetse’ cooperatie maar dan rond zorg.

De Zorgcoöperatie Hoogeloon U.A is de eerste zorgcoöperatie van Brabant en Nederland. Deze coöperatie zet zich in voor het behoud en het ontwikkelen van zorg, diensten en faciliteiten in het dorp waardoor ouderen en mensen met een beperking, ook met een toenemende zorgvraag, in Hoogeloon kunnen blijven wonen. De Zorgcoöperatie Hoogeloon is opgericht in maart 2005. In april 2005 heeft de zorgcoöperatie zich formeel gepresenteerd aan de bevolking en is de eerste ledenvergadering gehouden. Het zijn de leden zelf die het aanbod van de zorgcoöperatie bepalen. De volgende activiteiten worden ontplooid: een spreekuur in het dorp, dagverzorging, een eetgroep waar 15-20 bewoners een warme maaltijd samen eten, de uitleen van rolstoel en scootmobiel , PGB,dagverzorging voor ouderen met somatische en of beginnende dementiële klachten, voor een scherp prijs je tuinonderhoud laten verzorgen en middels zorgthuis leveren met medewerkers uit Hoogeloon zorg aan dorpsbewoners. Hiervoor word het PGB ingezet.

En bijna allemaal met en door vrijwilligers uit Hoogeloon.

Trento Wonen komt uit een geheel andere hoek, namelijk van een projectontwikkelaar, Nijhuis Bouw. Het is een een vorm van mede-opdrachtgeverschap waarin de toekomstige bewoner de mede-opdrachtgever is en vanaf het begin betrokken bij het ontwerp van zijn woning.

Het is niet zomaar particulier opdrachtgeverschap, maar toekomstige bewoners moeten samen een wijk ontwerpen. Mensen die elkaar niet kennen, ook niet weten waar ze komen te wonen (de kavels worden later verdeeld) maken op basis van eigen inzichten, veel groepsoverleg en creatieve werkvormen hun wijk. Niet, hun woning. Dat komt een fase later. Een spannend proces, temeeromdat bewoners nog steeds niet zeker weten of ze er komen te wonen en waar. En als ze het niet bevalt mogen ze afhaken. Omdat het koopcontract pas aan het eind van het proces wordt gemaakt.

Architecten krijgen visies, beelden en wensen van groepen bewoners mee en moeten daar met al hun vakmaatschap iets goeds van maken. De bewoners kiezen uiteindelijk welke architect het beste hun woonsferen heeft verbeeld en gewonnen heeft.

Voordat er ook maar een steen is gelegd, hebben bewoners al contact met elkaar, maken afspraken, organiseren zelf leuke bijeenkomsten, zetten websites op,etc.

Lokale proeftuinen

Gemeenten en andere maatschappelijke partijen kunnen zelf een proeftuin op dit terrein beginnen. Wij willen hen daarin ondersteunen met adviezen, werkconferenties en contacten. Projecten kunnen worden gemonitord en geëvalueerd door universiteiten en hogescholen die in het project deelnemen. Hiervoor worden afspraken op maat gemaakt.

Een van de zeven professionals die samen de Initiatiefgroep Democratisch Boeket vormen, ondersteunen en begeleiden de opzet van een proeftuin. Gedurende de duur van de proeftuin (die bij voorkeur wordt uitgevoerd in de periode tussen september 2008 en mei/juni 2009) worden voortgangsgesprekken gevoerd met de lokale initiatiefnemers en coördinatoren.

Zij brengen de trekkers van een proeftuin tevens in direct contact met een netwerk van (ervarings)deskundigen en meedenkers uit diverse gemeenten en organisaties. Twee keer per jaar wordt een werkconferentie georganiseerd waarin de ervaringen die worden opgedaan in de verschillende proeftuinen met elkaar worden vergeleken en uitgewisseld.

De gemeenten die deelnemen worden tevens betrokken bij de opzet van het Democratisch Keurmerk dat wij in de loop van 2009 ontwikkelen als toetspunt en inspiratiebron voor de gemeenteraadsverkiezingen van voorjaar 2010.

Wij vragen aan de gemeente die willen deelnemen een bescheiden bijdrage van € 10.000 (voor kleinere gemeenten is een ietwat lager bedrag bespreekbaar) en de inzet van een gemeentelijke coördinator/projectleider die het proeftuinproject samen met actieve bewoners van de grond wil trekken.

Joop Hofman is directeur van Joop Hofman Allianties. Hij werkt als adviseur voor bewoners e bestuurders van vele gemeenten in Nederland en doet dat veelal in samenwerking met andere adviseurs en met betrokkenen zelf. Hij begeleidde ondermeer de opzet van het interactieve participatietraject voor de Rivierenwijk in Deventer en de herbouw van de wijk Roombeek in Enschede na de vuurwerkramp. Joop is van origine een opbouwwerker die bij voorkeur in projecten werkzaam is waar bewoners als (mede)opdrachtgever functioneren.